Majątek wspólny i majątek osobisty
Art. 31 KRO określa podstawową zasadę wspólności ustawowej: obejmuje ona przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich. Art. 33 KRO wymienia kategorie należące do majątku osobistego, w tym co do zasady przedmioty nabyte przed powstaniem wspólności oraz przez dziedziczenie lub darowiznę.
Samo nazwisko widniejące w umowie, dowodzie rejestracyjnym albo na rachunku nie zawsze rozstrzyga o przynależności składnika. Znaczenie mają czas i podstawa nabycia, źródło środków oraz ewentualne zastrzeżenia darczyńcy lub spadkodawcy.
Sposoby podziału i ustalenie wartości
Podział może polegać na fizycznym rozdzieleniu rzeczy, przyznaniu składnika jednemu z uczestników ze spłatą na rzecz drugiego albo sprzedaży i podziale uzyskanej ceny. W postępowaniu sądowym skład i wartość majątku są ustalane według reguł KRO i KPC; przy spornych nieruchomościach, przedsiębiorstwach lub wartościowych ruchomościach może być potrzebna opinia biegłego.
Umowny podział wymaga zgodności co do całego objętego nim zakresu. Jeżeli obejmuje nieruchomość, konieczna jest forma aktu notarialnego. W toku sprawy sądowej możliwa jest również ugoda lub mediacja.
Nierówne udziały i przyczynienie się do majątku
Zasadą są równe udziały w majątku wspólnym. Art. 43 § 2 KRO pozwala żądać ustalenia nierównych udziałów z ważnych powodów, z uwzględnieniem stopnia, w którym każdy z małżonków przyczynił się do powstania majątku.
Art. 43 § 3 KRO nakazuje uwzględnić także osobistą pracę przy wychowaniu dzieci i we wspólnym gospodarstwie domowym. Samo porównanie wysokości zarobków nie wyczerpuje więc ustawowej oceny.
Nakłady i wydatki między majątkami
Art. 45 KRO reguluje rozliczenia wydatków i nakładów pomiędzy majątkiem wspólnym a majątkami osobistymi. Typowym przykładem jest budowa domu ze środków wspólnych na gruncie należącym do jednego małżonka albo przeznaczenie środków z darowizny na wspólną nieruchomość.
W takich sporach odrębnie ustala się źródło środków, cel wydatku, jego związek z konkretnym składnikiem i wartość podlegającą rozliczeniu. Elbląskie orzeczenie I Ca 53/14 pokazuje znaczenie dokumentów, zeznań i oceny całego przebiegu tworzenia majątku.
Mieszkanie obciążone kredytem hipotecznym
Przyznanie mieszkania jednej osobie samo w sobie nie zwalnia drugiego kredytobiorcy wobec banku. Podział własności oraz zmiana umowy kredytowej są odrębnymi zagadnieniami, choć saldo kredytu i spłaty dokonane po ustaniu wspólności mogą mieć znaczenie dla rozliczeń.
W uchwale III CZP 21/18 z 28 marca 2019 r. Sąd Najwyższy wskazał, że w typowej sytuacji przy ustalaniu wartości nieruchomości przyznawanej jednemu z małżonków nie odlicza się obciążenia hipotecznego zabezpieczającego wspólny kredyt. Sąd zastrzegł możliwość odmiennej oceny przy ważnych względach.
Gdzie rozpoznawana jest sprawa w Elblągu
Samodzielna sprawa o podział majątku wspólnego należy do sądu rejonowego i jest prowadzona w postępowaniu nieprocesowym. W Sądzie Rejonowym w Elblągu sprawy cywilne są rozdzielane pomiędzy I i IX Wydział Cywilny zgodnie z zakresem ich działania. Środki odwoławcze rozpoznaje I Wydział Cywilny Sądu Okręgowego w Elblągu.
Sąd Okręgowy publikuje oficjalne wykazy mediatorów i biegłych sądowych. Dane o nieruchomości można sprawdzić w Elektronicznych Księgach Wieczystych, a status notariusza w publicznej wyszukiwarce Krajowej Rady Notarialnej.
Orzecznictwo związane z Elblągiem
Poniższe rozstrzygnięcia pochodzą z sądów w Elblągu albo dotyczą wyroków wydanych w Elblągu i następnie kontrolowanych przez sąd odwoławczy.
I Ca 53/14 — nierówne udziały i rozliczenie nakładów na nieruchomość
- Stan faktyczny
- Sąd Okręgowy w Elblągu rozpoznawał apelacje od postanowienia Sądu Rejonowego w Iławie w sprawie podziału majątku byłych małżonków. Spór obejmował wyposażenie domu, nakłady na budowę prowadzoną na gruncie należącym do majątku osobistego jednego z małżonków, środki przeznaczone na spłatę kredytu oraz żądania ustalenia nierównych udziałów.
- Zagadnienie prawne
- Czy przebieg tworzenia majątku i wykonywania obowiązków rodzinnych uzasadniał odejście od zasady równych udziałów oraz jak rozliczyć nakłady pomiędzy majątkiem wspólnym i osobistym.
- Stanowisko sądu
- Sąd podtrzymał odmowę ustalenia nierównych udziałów. Wskazał na konieczność łącznego wykazania ważnych powodów i różnego stopnia przyczynienia się do powstania majątku, ocenianego z uwzględnieniem całokształtu obowiązków rodzinnych. Jednocześnie skorygował wysokość jednego z rozliczeń nakładów.
Każde rozstrzygnięcie odnosi się do ustalonego w danej sprawie stanu faktycznego i nie stanowi ogólnej reguły dla innych postępowań. Ewentualny cytat jest fragmentem uzasadnienia albo sentencji konkretnego orzeczenia.
Zakres zagadnienia
- ustalenie, które nieruchomości, ruchomości, środki i prawa należą do majątku wspólnego
- spór o wartość składników albo sposób ich podziału
- nakłady z majątku wspólnego na osobisty lub z osobistego na wspólny
- nierówne udziały, spłaty po ustaniu wspólności oraz nieruchomości obciążone kredytem
Typowe dokumenty i informacje
- akty notarialne, umowy oraz numery ksiąg wieczystych
- dokumenty nabycia pojazdów, udziałów, wyposażenia i innych składników
- wyciągi bankowe, potwierdzenia przelewów, darowizn i dokumenty kredytowe
- dane o wartości składników oraz dokumenty dotyczące wydatków i nakładów
Typowy przebieg postępowania
- 1
Ustalenie chwili ustania wspólności oraz składu majątku podlegającego podziałowi.
- 2
Określenie wartości składników, udziałów oraz zgłoszonych rozliczeń.
- 3
Podział umowny, ugoda lub mediacja, jeżeli istnieje zgodność co do całego rozliczenia.
- 4
W razie braku porozumienia — postępowanie nieprocesowe przed sądem rejonowym.
Najczęstsze pytania
Czy rozwód automatycznie dzieli majątek?+
Nie. Rozwód powoduje ustanie ustawowej wspólności majątkowej, ale nie przypisuje automatycznie poszczególnych składników byłym małżonkom. Podział może nastąpić później w umowie albo w odrębnym postępowaniu sądowym.
Czy kredyt hipoteczny jest dzielony razem z mieszkaniem?+
Nie. Przyznanie własności nieruchomości jednej osobie nie zmienia samo przez się umowy z bankiem i odpowiedzialności kredytobiorców. Własność nieruchomości oraz zobowiązanie wobec banku są odrębnymi zagadnieniami.
Czy sąd zawsze ustala równe udziały?+
Zasadą wynikającą z art. 43 § 1 KRO są równe udziały. Ustalenie udziałów nierównych jest wyjątkiem i wymaga wykazania ustawowych przesłanek, w tym ważnych powodów oraz różnego stopnia przyczynienia się do powstania majątku.
Czy podział może nastąpić bez postępowania sądowego?+
Tak, jeżeli strony są zgodne. Gdy podział obejmuje nieruchomość, umowa wymaga aktu notarialnego. Ugoda może być również zawarta przed mediatorem, a jej skutki zależą od treści i zatwierdzenia przez sąd.
Źródła i podstawa opracowania
Odnośniki prowadzą do publicznych baz. Teksty ujednolicone uwzględniają zmiany wskazane w dacie opracowania; do starszych zdarzeń mogą mieć zastosowanie wcześniejsze brzmienia przepisów.
Informacje mają charakter ogólny, nie obejmują analizy indywidualnego stanu faktycznego i nie stanowią porady prawnej. Standard opracowania.